Bugün Daha İyi Bir Dünya için Ne Yaptınız? Ben Soframdan Başladım

Gıda israfı; üretilen gıdaların ölçüsüz ya da bilinçsizce kullanılması ve tüketilmeden çöpe gitmesidir.

Dünyada her yıl gıdaların yaklaşık olarak üçte biri kaybedilmekte ya da israf edilmektedir. Türkiye’de ise her yıl kişi başına 93 kilogram yiyecek çöpe atılmaktadır. Bu, küresel çapta perakende satış noktaları, evler ve restoranlardaki tüketime hazır gıdanın yüzde 17’sinin doğrudan çöpe gitmesi anlamına gelmektedir. Ancak gıda israfı dediğimizde sadece yemeklerin çöpe gitmesini değil, ünlerin tedarik zincirinde meydana gelen kayıpları, işçiliği, lojistiği, su kullanımını, pişirme ve depolamada kullanılan enerji kaynaklarının israfını da göz önünde bulundurmamız gerekir.

Gıda israfını önlemek adına biz hangi sorumlulukları alabiliriz? 7 adımda inceleyelim.

1. Atık Sandıklarınız, Aslında Atık Olmayabilir

Sebze ve meyvelerin kabukları, sapları, çekirdekleri gibi malzemeler hemen her yemekte az da olsa çöpe gitmektedir. Havuç, patates, bezelye, kereviz ve sapları, patlıcan gibi aklınıza gelebilecek çoğu sebzeyi kaynatıp mikserden geçirerek çorba ve püre yapabilir, ıspanak, çeşitli otlar ve domatesleri makarna hamurlarınızda, köfte harçlarında ve pizzaların hem hamuru hem de üzerinde kullanabilirsiniz. Elma ve üzümleri kavanozda biriktirerek sirke yapabilir, sularını içebilir ve sebzelerin kabuklarını yıkayıp fırında kurutarak sağlıklı cipsler yapabilirsiniz.

Haşladığınız et, tavuk balık ve sebzelerin sularını derin dondurucuda küçük miktarlar halinde stok yapabilir, bu stokları pilavlarınızda ve yemeklerinizde kullanabilirsiniz. Bu sayede paket bulyonlardan da uzak durmuş olursunuz.

2. Porsiyonlamaya Dikkat Etmek:

En baştan yapacağınız yemeği yiyecek kişilere yeterli olacak şekilde yaparak israfın daha oluşmadan önüne geçmiş olursunuz. Hali hazırda fazla yapılmış yiyecekleri daha sonra tüketmek üzere uygun saklama koşullarında muhafaza edebilirsiniz. Her ürünün kendine göre farklı saklama koşulları bulunmaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, yemekleri hazırlarken olduğu gibi ürünleri satın alırken de ihtiyacımız olan kadarını almaktır. Özellikle hızlı tüketilmesi gereken süt ürünleri ve yeşillik gibi yiyecekleri satın alırken ne kadar kullanacağınızı gözden geçirmek faydalı olacaktır. 

Ne kadar dikkat etsek de bazı ürünler fazla gelebilir. Çoğu akşam hangi yemeği yapacağınızı düşündüğünüz anlar olmuştur. İşte tam da bu anlarda buzdolabınızda o fazla gelen 1 tane kabak, 2 tane domates, kilerdeki 1 bardak un bizi bekliyordur. Ezbere bilinen yemeklerin dışına çıkılmadığında tek tük kalmış malzemeler zihnimizde anlamlı bir bütün oluşturmaz. Böyle durumlarda bu ürünlerin hepsini mutfak tezgahına çıkarıp onlardan bir sulu yemek, çorba, garnitür veya sos yapmayı deneyebilirsiniz.

Yemek yaparken sınırların dışına çıktığınızda, tarifini sadece sizin bildiğiniz, lezzetli ve yeni tatlara ulaşacaksınız.

3. Süt ve Süt Ürünleri:

Tüketeceğinizden fazla olan sütleri evde yoğurt ve peynir yapımında kullanmak oldukça mantıklı bir seçenek. Ancak, sütü değerlendirmede çok lezzetli bir yöntem daha var. Krema! Tereyağı, ayçiçeği yağı ve hatta tek başına bile sütü kaynama noktasına getirip kapağı açık şekilde karıştırırsanız, buharı uçtukça kıvam almaya başlar. Makarnalarda, çorbalarda, tavuk, mantar ve karnabahar gibi yemeklerde hazır paketlerde krema satın almak yerine kendi kremanızı yapabilirsiniz.

4. Ekmek:

Günümüzde değerlendirilmesi en kolay ürünler arasında olmasına rağmen en çok israf edilen gıda ürünlerinden biri de ekmek. Bayatlamış ekmekler robottan çekilerek veya küçük doğranarak her türlü köfte hamuruna doku sağlamak için kullanılabilir. Üzerine ekleyeceğiniz sarımsaklı sos, peynir ve sebzeler ile ister pizza şeklinde isterseniz sade olarak fırınlayabilirsiniz. Doğranan ekmekleri fırında kurutmak kruton olarak bildiğimiz hale gelmesini sağlar. Bu kıtır ekmeklerinizi soslu salatalarla, çorbalarla ve kahvaltılarda tüketebilirsiniz. Kuruttuğunuz ekmeklerin üzerine şerbet ekledikten sonra kaymak ve ceviz ile süsleyerek akşam tatlınızın keyfini çıkarabilirsiniz.

Kıtır yapılamayacak kadar taze, ancak yemek istemeyeceğiniz kadar bayat olan ekmekler genellikle değerlendirmede en zorlanılan kısım oluyor. Bir kabın içerisine yumurta, baharatlar, süt veya yoğurt koyup çırpın. Doğradığınız ekmeklerle karışımı birleştirin. Oluşan hamuru hafif yağladığınız tavaya koyun ve orta ateşte arkalı önlü pişirin. Bayat ekmek böreğiniz hazır, üstelik tavada! 

Ancak benim için tüm bunların önüne geçecek bir tarif var. Ekmek israfı konusunda çok hassas olan anneannem, büyük bir tencerede yağ, soğan, salça ve pul biberi kavurduktan sonra doğradığı bayat ekmekleri içerisine ekleyip karıştırır. Yanına tarhana çorbası ve kızartılmış kuru biber ile servis eder. İstediğiniz sulu yemeğin yanında tüketebilirsiniz.

5. Bitkiler:

Çay, yumurta kabuğu, makarnaların, sebze ve meyvelerin kabukları, suları, çekirdekleri bazı bitkiler için mükemmel birer gübre niteliğindedir. Onlar yeşerdikçe, eviniz, bahçeniz, hayatınız mutfağınız da yeşerir.

6. Temizlik:

Limon ve kabuğundan oluşturacağınız buz küpleri, sirke ve soda hem meyve sebze temizliğinde hem de yüzey temizliklerinde doğal ve temizleme gücü yüksek olması bakımından oldukça ilgi çekici. Bir dahaki sefere yarım kalmış ve kurumuş bir limonu atmak yerine temizlikte kullanmayı deneyin.

7. Hayvan Dostlarımızla Paylaşmak:

Tüm bunların dışında çoğu yiyecek hayvan dostlarımızın karnını doyurmak için kullanılabilir. Bunu yaparken bilinçli bir şekilde beslemeli, onlara faydalı olabilecek ürünleri yedirmeli ve zararlı olabilecek ürünleri paylaşmaktan kaçınmalıyız.

Peki bunları neden yapalım? Bu kadar zahmete değecek mi? Tek başımıza mutfakta yaptıklarımız ne kadar etkili olabilir ki?

Bireysel olarak alınan sorumlulukların toplumda ne kadar fark yaratacağı tartışmaya açık olsa da 1, 0’dan büyüktür. İyilik bulaşıcıdır, 1’ler 5, 5’ler 10 olur.

Kurtarabileceğimiz her bir milyon kg. gıda ile birlikte;

• 74 milyon L su (40 Olimpik yüzme havuzunu doldurmaya yetecek kadar),
• 6 milyon kJ enerji (bir televizyonu bin yıldan fazla açık bırakmaya eşdeğer) tasarruf edebilir ve
• 6 milyon kg CO2-eş sera gazı salımını (yutak alan oluşturmak için yaklaşık 270 bin ağaç dikmeye eşdeğer) engelleyebiliriz.

Unutmayalım ki; yarının kaynakları, şimdinin israfıyla tükenir.

KAYNAKLAR:

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı- Gıda İsrafı ve Gıda Atığına Genel Bakış